Patellar Tendon Rüptürü, diz kapağı tendonunun kısmen veya tamamen yırtılması sonucu dizin düzleştirilememesine yol açan ciddi bir yaralanmadır.
İçindekiler:
Patellar Tendon Rüptürü Nedir?
Patellar tendon vücudumuzda ekstansör mekanizma olarak adlandırılan sistemin önemli bir parçasıdır. Ekstansör mekanizma işlevselliği için birbirine bağlı olması gereken 4 temel anatomik yapı tarafından oluşturulur.
- Quadriceps Kası ve Tendonu
- Patella (Diz Kapağı) Kemiği
- Patellar Tendon
- Tibial Tüberositas (Patellar tendonun kaval kemiği yapışma yeri.)
Ekstansör mekanizmanın temel işlevi quadriceps kasının kasılmasıyla birlikte oluşan kuvvetin sırasıyla diz eklemini geçerek aşağıya iletilmesi ve sonucunda dizin düz hale getirilmesini sağlamak ve çeşitli aktiviteler sırasında (yürüme, koşma, merdiven inme-çıkma, ayağa kalkma ve ayakta dik durma vb.) sırasında bacağın kontrolünü sağlamaktır.
Patellar tendon rüptürü yırtılması yukarıda tarif edilen ekstansör mekanizmanın devamlılığının bozulmasını ifade etmektedir. Rüptür genellikle quadriceps kasında aniden oluşan yüksek bir kasılma kuvvetinin sonucunda gelişir. Tendon rüptürü 3 ayrı yerden gelişebilir.
- Tendonun diz kapağı kemiğine bağlantı noktasından (proksimal avülsiyon).
- Tendonun orta kısmından (midsubstance yırtık).
- Tendonun kaval kemiğine bağlantı noktasından (distal avülsiyon).
Patellar Tendon Rüptürü Nedenleri
Patellar tendon rüptürünün gelişmesinin en temel nedeni tendon içerisinde gelişen kronik tendinopatidir. Tendon yapısında oluşan bu bozulma çeşitli nedenlerle gelişir.
- Sıçrayıcı Dizi / Patellar Tendinit (Jumper’s Knee): Tekrarlayıcı olarak atlama, zıplama gibi aktiviteler içeren sporlar yapan sporcularda görülen ve tendonun yapısında bozulmaya ve enflamasyona yol açan tıbbi durum.
- Sistemik Hastalıklar: Diabetes mellitus (şeker hastalığı), kronik böbrek yetmezliği, romatoid artrit ve diğer romatizmal hastalıklarda tendonların yapısı ve elastikiyetleri bozulur.
- İlaç Kullanımı: Kortizon kullanımı ve bazı antibiyotikler. Tendonda oluşan yırtık tam kat (tendonun eni boyunca tüm liflerin koptuğu durum) veya parsiyel (bazı liflerin sağlam kaldığı) olarak gelişebilir.
Patellar Tendon Rüptürü Risk Faktörleri
Patellar tendon rüptürünün sıklıkla izlendiği hasta grubunun ortak özellikleri:
- Erkek Cinsiyet
- 30-50 Arasında Yaş
- Rekreasyonel veya Kompetitif Atlet
- Bilinen Diz Önü Ağrısı Hikayesi
Bunun dışında basketbol, voleybol, koşu, yüksek atlama ve futbol ile ilgilenen sporcular da kronik diz önü ağrısı şikayetleri mevcut ise risk altındadırlar. Özellikle spor veya idman sonrasında diz önü ve aşağısında ağrı şikayeti olan hastaların bu riski taşıdıkları bilinmektedir.
Patellar Tendon Rüptürü Belirtileri
Patellar tendon rüptürü sıklıkla dizin 30-90 derece arasında bükülü olduğu durumlarda aniden durma, yere inme veya yön değiştirme gerçekleştirilirken oluşan quadriceps tendonunun ani ve kuvvetli kasılması sonucunda gelişir. Tendonun kopması ile birlikte bir ses çoğunlukla duyulur. Diz kapağı altında ağrı, dizde şişlik ve yürüme güçlüğü akut olarak gelişir.
Patellar Tendon Rüptürü Tanısı
Patellar tendon rüptürü tanısı hikaye, muayene, röntgen ve gereklilik durumunda MR ile konulmaktadır. Fizik muayene sırasında patella kemiğinin dizin üstüne doğru kayması, tendonun devamlılığının bozulmuş olması ilk göze çarpan bulgulardır. Hasta tam kat veya tama yakın bir yırtık yaşamış ise düz bacak kaldırma testini gerçekleştiremez.
Tendonun devamlılığı el ile muayene sırasında bozulmuş şekilde izlenir. Çekilen röntgenler sonucunda patella kemiğinin dizin üstüne doğru migre olduğu izlenir. Bu bulgular ile patellar tendon rüptürü tanısı konulur. Tendon yırtığının tam lokalizasyonunu, boyutunu ve yaralanmaya eşlik eden başka yumuşak doku sorunlarını değerlendirmek amacıyla MR görüntülemesi de gerçekleştirilir.
Patellar Tendon Rüptürü Tedavisi
Patellar tendon yırtığının tedavisi erken müdahale ile cerrahi onarımdır. Seçilmiş vakalarda, yırtık parsiyel ise alçı veya brace tedavisi uygulanabilir. Ancak akut yırtıkların tedavisinde temel yaklaşım cerrahi olarak gerçekleştirilir.
Akut yırtıklara erken dönemde müdahale edilmemesi durumunda yaralanan patellar tendon esnekliğini kaybederek kısalır, skar dokusu oluşur. Bunların neticesinde primer tendon onarımı zorlaşır ve başarısı azalır. Bu nedenle patellar tendon rüptürü tedavisi yaralanmayı takip eden erken dönemde mutlaka yapılmalıdır.
Patellar Tendon Rüptürü Ameliyatı
Patellar tendon rüptürü ameliyatı primer onarım ile sağlanır. Tendon uçları birbirine dikilirken yüksek dayanıklı ipler ve aynı zamanda anchor denilen malzemeler kullanılır. Genellikle 1 gün yatış gerektiren ameliyatlardır. Ameliyattan sonra 6 hafta süre ile açı ayarlı dizlik kullanılmalıdır. Hastalar taburculuk sonrasında dizlerini bükmeden yük vererek yürüyebilirler. Rehabilitasyon sürecinde esas amaç diz bükülmesini sağlamaktır.
Kronik patellar tendon rüptürü, yaralanmanın üzerinden 6-8 hafta geçmiş ise- primer onarım şansı oldukça düşüktür. Bu nedenle çeşitli tendon gevşetme prosedürleri ve eşlik eden patellar tendon rekonstrüksiyonu gerçekleştirilir. Bu amaçla hastanın dizinden alınan hamstring tendonları kullanılmaktadır.
Patellar Tendon Rüptürü Ameliyatı Sonrası
Rehabilitasyon sürecindeki temel düşünce tamirin korunması, diz eklem sertliğinin engellenmesidir.
- İlk 2 Hafta: Temel hedef, onarımın korunması, cerrahi nedeniyle oluşan ödemin ve ağrının kontrolüdür.
- Quadriceps kas aktivasyonunun başlatılması ve pasif diz ekstansiyonunun tam olarak sağlanmasıdır. Açı ayarlı dizlik 0 derecede kilitli olacak şekilde kullanılır. Dizlik bu haldeyken parsiyel veya tam yük verdirilebilir. Diz fleksiyonu 0-45 derece
- 2.-6. Haftalar: Temel hedef eklem hareket açıklığının arttırılmasıdır. 6. Haftanın sonunda 90 derece diz fleksiyonu hedeflenir. Ayak bileği ve kalça kuvvetlendirme egzersizleri yapılır.
- 6.-12. Haftalar: Tam eklem hareket açıklığına ulaşılması, normal yürüyüşün sağlanması, tendonun kuvvetlendirilmesi hedeflenir.
